Schrijf! 2017

schrijf2017

Droom jij ervan een boek te schrijven? Heb je hulp nodig om de volgende stap te zetten? Vind je het lastig om ‘droge’ technieken toe te passen in de praktijk? Help jezelf en kom naar Schrijf! 2017!

Schrijf! 2017 geeft jou…

  • Tools om planmatig je boek (af) te schrijven, uit te geven én in de markt te zetten;
  • Hulp bij het schrijven van een bv een (auto)biografie;
  • Technieken om je verhaal en personages diepte te geven;
  • Concrete tips om je teksten kritisch onder de loep te nemen;
  • Een compleet verzorgde dag, waarin jij je schrijfambitie centraal zet;
  • Inspiratie, plezier en focus om ervoor te zorgen dat jouw boek er komt!

 

Workshops
Schrijf! 2017 biedt je praktische workshops, waarin je methoden eigen maakt die je direct kunt toepassen op je eigen verhaal.

Inspiratie
Schrijf! 2017 geeft je een mentale boost om je schrijfdroom waar te maken. No matter what!

Ontmoeten
Tijdens Schrijf! 2017 ontmoet je professionals op het gebied van schrijven én mede-schrijvers. Ontdek wat je voor elkaar kunt betekenen!

Schrijf! 2017 is gericht op doen, oefenen, direct toepassen, versimpelen en veel plezier! Dat alles in een intieme setting met slechts 250 plaatsen. Je ontmoet gelijkgestemden tijdens de pauzes of zoek juist de rust op om verder te werken aan je boek. Stel je vragen aan de sprekers!

 

Datum: zaterdag 11 februari 2017
Tijd: van 9.00 tot ca. 17.00 uur
Inloop: van 8.30 tot 9.00 uur

Locatie: Openbare Bibliotheek Amsterdam,
Oosterdokskade 143, 1011 DL Amsterdam

Bereikbaarheid:
 de OBA is goed bereikbaar met het openbaar vervoer, de auto en de fiets. Klik hier voor meer informatie over de route en parkeren.

Maximaal aantal deelnemers: 250 (vol = vol)

Tickets:
€99,95 HIER te bestellen, incl. consumpties en lunch.

Verboden Vruchten – Schrijfwedstrijd

npo-schrijfwedstrijd-750

Ook dit jaar kun je weer meedoen aan de NPO Schrijfwedstrijd! Het thema is hetzelfde als dat van de Boekenweek: Verboden vruchten.

Schrijf een verhaal van maximaal 500 woorden en mail het t/m 12 februari naar schrijfwedstrijd@npo.nlonder vermelding van de volgende gegevens:
Naam
Adres
Telefoonnummer
Leeftijd
Geslacht

De verhalen worden beoordeeld door een vakjury, bestaande uit Nelleke Noordervliet [schrijfster], Simone van Saarloos [schrijfster/ NRC-columniste], Paul Abels [uitgever/neerlandicus], Dirk Vis [schrijver/redacteur De Gids] en Thomas Verbogt (schrijver).

De winnaars krijgen een portret en masterclass op NPO 2 en op NPO Radio 4 wordt hun verhaal voorgedragen en voorzien van muziek. En de vakjurywinnaar wordt ook nog eens gepubliceerd door literair tijdschrift De Gids.

Klik HIER voor meer informatie en het wedstrijdreglement.

Schrijfprobleem #13 Je personage niet kennen

…Hoewel elke auteur andere manieren heeft om een personage te verzinnen, zijn er enkele vaste richtlijnen aan dit proces verbonden. Zo is het verstandig om tegensprekende karaktereigenschappen te vermijden (een workaholic kan niet tegelijkertijd een nietsnut zijn), want die zorgen ervoor dat je personages ongeloofwaardig overkomen op lezers. Daarnaast moet het uiterlijk van personages consistent zijn met hun karakter: een personage met sneakers en kapotte jeans is doorgaans geen perfectionist.

Toch kunnen er zich nog onregelmatigheden in gedrag voordoen als je jouw personage op papier helemaal hebt uitgewerkt. Stel: jouw hoofdpersonage is vrij net opgevoed, maar ze heeft nog niet veel van de wereld is gezien en is daarom erg schichtig. In een scène ziet ze een onbekend iemand in elkaar geslagen worden en plots besluit ze het slachtoffer te helpen.

Als auteur lijkt de keuze van het personage logisch, misschien omdat dit conflict het belangrijkste plotlijn in werking stelt, of misschien omdat het voor jou juist aanvoelt. Als lezer kan dit echter geforceerd of zelfs ongeloofwaardig aanvoelen. Waarom besluit het personage ineens iemand te helpen? Misschien is het zelfs de eerste keer dat ze een gevecht ziet. In dat geval zou het juist logisch zijn dat ze niet ingrijpt, maar bijvoorbeeld in angst wegloopt.

Als lezer ga je uit van het gedrag dat je het personage hebt zien uiten. Als dit gedrag wordt doorbroken omwille van een plottwist, kunnen de lezers zich niet meer identificeren met het personage. De geloofwaardigheid is weg omdat het personage zichzelf niet meer lijkt te zijn.

Koppel de plot dus aan jouw personage. Als een conflict het van jouw personage vraagt dat ze ineens een heldendaad verricht, zorg er dan voor dat dit doorschemert in haar acties eerder in het verhaal. Of geef haar een reden om het te doen (misschien is degene die in elkaar wordt geslagen wel haar beste en enige vriend). Het tegenovergestelde kan ook voorkomen: dat je jouw plot aanpast omwille van het personage. Beide opties zijn mogelijk, zolang de plot en de personages maar op elkaar afgesteld zijn.

Bestudeer ook hoe sommige personages tegenover elkaar staan. Een zeer direct persoon zal al snel bot reageren op een introvert iemand. Door het Kwadrant van Ofman te gebruiken kun je al snel achter de valkuilen en allergieën van de kernkwaliteit van jouw personages komen. Dit is met name handig als je slechte eigenschappen voor je personages wilt verzinnen, maar niet weet welke het meest realistisch overkomen op de lezer.

Personages kunnen echter ook onbewuste motivaties hebben, gevoelens die ze zelf ook niet in de hand hebben. Als auteur kun je deze voorspellen door hun gedrag en gedachten te analyseren en hierop in te spelen. Soms komt het perfect uit om meer spanning of een extra conflict toe te voegen in je verhaal, maar soms ook helemaal niet. De kunst om deze motivaties, zowel bewust als onbewust, te hanteren om het verhaal naar een hoger niveau te tillen zonder daar invloed op uit te oefenen vanuit jouw eigen motivaties maakt doorgaans het verschil tussen een goed of slecht boek.

Bron: Schrijvenonline.org

Tips om emoties te beschrijven

Bij het beschrijven van emoties komt een bekend schrijfdogma om de hoek kijken: show, don’t tell. Lees hier waarom dat dogma in dit geval meer regel dan tip is.

Emoties beschrijven is een struikelblok voor veel startende en zelfs gevorderde schrijvers. Als je aan de lezer duidelijk wilt maken wat een personage voelt, is de neiging groot dit op directe wijze te doen. ‘Ze voelt zich verdrietig’, of: ‘Hij keek boos uit zijn ogen’.

Maar een lezer voelt daar niks bij. Pas als je laat zien wat de betreffende emotie met het personage doet, kan de lezer zich er iets bij voorstellen. Dat zet de schrijver voor een uitdaging, want hoe breng je zoiets realistisch over?

Ken je personages

Je kunt een emotie pas beschrijven als je weet hoe het personage zal reageren op die emotie. We weten allemaal dat je rood aanloopt als je boos wordt, maar de ene zal met haar armen gaan zwaaien, terwijl de andere stilletjes zal wachten tot de bom barst. Schrijf dus nog voordat je aan het verhaal begint je personages tot in detail uit, zodat je kunt voorspellen hoe ze zullen reageren.

Leef je in

Gedrag voorspellen is één kant van de medaille. De andere is weten wat een emotie intern met je doet. Dat kun je pas weten als je voelt wat jouw personage voelt. Probeer dus eerst te weten te komen wat jouw personage denkt. Ga vervolgens na waarom zij dat denkt, of die gedachten pijnlijk zijn of juist verhelderend. Probeer dat te voelen, met behulp van herinneringen uit je eigen leven, en schrijf het dan op.

Doe inspiratie op

Als je een emotie wilt beschrijven die je zelf nooit ervaren hebt (niet iedereen is bijvoorbeeld wel eens letterlijk doodsbang geweest) kijk dan naar anderen. Speelfilms of series zijn in dit geval goede inspiratiebronnen, hoewel je natuurlijk niet in elke film een realistisch beeld voorgeschoteld krijgt. Een simpel voorbeeld is het kijken van een horrorfilm. Hoe reageer jij als je bang bent? Waarom? Verplaats die emotie in de gedachtegang van je personage en je zult zien dat je de scène binnen een mum van tijd klaar hebt.

Opdracht

Stephanie Ruitenbeek schrijft op schrijversblog iMazedBlog twee oefeningen die nuttig zijn als je vast zit met het beschrijven van een emotie. Lees ze hieronder of neem eens een kijkje op de blog:

1. Kies een emotie. Schrijf deze bovenaan een pagina en beschrijf hem. Denk aan de volgende vragen.

  • Wat doet deze emotie met mij of een persoon?
  • Wat is de oorzaak van deze emotie?
  • Wat kunnen de gevolgen zijn?
  • Hoe kan iemand reageren?
  • Wat doe ik bij deze emotie?
  • Wat is de inhoud van deze emotie?
  • Wat doet het met mijn personage?

2. Zet muziek op, kijk een film of denk ergens aan en beschrijf wat je voelt. Probeer al je gevoelens tot in detail te omschrijven, zonder dat je de emotie benoemt.

Bron: Schrijvenonline

Acht tips om uitgevers te benaderen

Uitgevers en literair agenten krijgen maandelijks talloze manuscripten binnen van startende auteurs. Eén fout bij het insturen en je manuscript wordt aan de kant gelegd. Met deze tips zal een uitgever of agent zeker aandacht aan jouw manuscript besteden.

 

1. Vind de juiste uitgever

Startende schrijvers weten vaak niet met welke uitgever ze in contact moeten komen. Sommige uitgevers geven bijvoorbeeld geen korte verhalen of poëzie uit, dus als je in die genres schrijft, zul je op zoek moeten gaan. Duik de bibliotheek in en zoek boeken op in het genre waar jij ook in schrijft. Kijk bij welke uitgever zij zijn gepubliceerd. Zo kun je voorkomen dat je bijvoorbeeld een non-fictie manuscript instuurt aan een uitgever van fictie.

2. Stuur een begeleidende brief mee

Als een uitgever of literair agent een manuscript binnenkrijgt zonder enige vorm van uitleg, kun je ervan uitgaan dat ze het niet zullen lezen. Stuur daarom een begeleidende brief mee. Wees daarin helder en beknopt, een redacteur zit immers niet te wachten op een uitleg van het hele schrijfproces. Wees vriendelijk en verwijs naar het bijgeleverde manuscript zonder er te veel over uit te wijden. En let op: maak geen spelfouten in de brief!

3. Stuur een synopsis mee

Niet minder belangrijk is het meesturen van een synopsis. Dit is een beknopt overzicht van jouw verhaal en is vaak de eerste indruk die een redacteur krijgt van jouw werk. De synopsis is als het ware een pitch; als je de redacteur ermee overtuigt, ben je er vrijwel zeker van dat hij het manuscript gaat lezen. Maak je synopsis overigens niet langer dan twee A4tjes, de redacteur heeft immers een heel manuscript voor de boeg. Lees hier hoe je een goede synopsis van je verhaal kunt schrijven.

4. Stuur niet meer dan één verhaal tegelijkertijd in

Deze tip geldt met name voor schrijvers die een roman insturen. Uitgevers en literair agenten moeten veel manuscripten doornemen en zullen niet verder lezen als ze het eerste verhaal niks vinden. Bespaar jezelf dus de moeite (en de kosten) en stuur één verhaal per keer in. Zo kun je ook alle aandacht op dat ene verhaal focussen om het zo goed mogelijk te maken.

5. Stuur geen eerder gepubliceerd werk in

Sommige uitgevers of websites geven werk uit dat eerder gepubliceerd is, maar het komt niet vaak voor. Uitgevers willen met iets nieuws komen, iets dat het publiek nog niet eerder gezien heeft. Stuur dus niet een oud manuscript in dat vroeger bij een andere uitgever onder is gebracht, maar schrijf nieuw materiaal.

6. Word niet boos op de uitgever/agent

Niet iedere redacteur ziet even vlug de waarde van een verhaal in, en sommigen maken ook fouten, maar uiteindelijk zijn zij wel degenen die opgeleid zijn voor het werk dat ze doen. Probeer dus geen discussie aan te gaan als je een afwijzing binnenkrijgt, maar lees/luister naar de feedback. Ben je boos op het feit dat je een standaard afwijzing per mail hebt ontvangen, bedenk dan dat de meeste uitgevers het te druk hebben om iedereen die ze afwijzen een persoonlijke mail of brief te sturen. Lukt het niet bij een uitgever, bedank ze dan voor de moeite en kijk verder.

7. Houd uitgevers op de hoogte

Word je gekozen door een uitgever, vergeet dan niet de overige uitgevers naar wie je jouw manuscript hebt gestuurd op de hoogte te stellen. Zo voorkom je dat een redacteur tijd verspilt aan een verhaal dat al vergeven is. Laat dus ook op voorhand weten dat jouw verhaal bij andere uitgevers ligt, zodat daar rekening mee gehouden kan worden.

8. Heb geduld

Dit is misschien wel de belangrijkste tip bij het insturen van een manuscript. Vergeet niet dat veel bekende schrijvers talloze keren hun manuscript hebben ingestuurd voordat ze werden geaccepteerd. Heb dus geduld en blijf insturen nadat je de feedback van afwijzingen hebt verwerkt. Lukt het bij de ene uitgeverij niet, dan zijn er altijd nog vele andere die misschien wel staan te popelen om jouw verhaal te publiceren.

Tips voor het schrijven van een synopsis

Als je jouw verhaal aanbiedt aan een uitgever of literair agent, hoort er een synopsis bij, een kort overzicht van jouw verhaal. Moet dat in vijf regels, of vijf pagina’s? En welke punten van een verhaal moet je benoemen? Schrijven Online biedt enkele tips voor het schrijven van een synopsis.

De synopsis is het eerste waar een redacteur of uitgever naar kijkt nadat hij of zij jouw begeleidende brief heeft gelezen. Het is dus de eerste indruk van jouw boek. Als je met de synopsis ervoor kan zorgen dat de redacteur of agent door wil lezen, dan ben je een stap dichterbij publicatie.

Schrijf de synopsis in de derde persoon, in tegenwoordige tijd en vertel het hele verhaal – zelfs het einde. De volgende punten zijn belangrijk om in de synopsis te beschrijven:

  • Waar gaat het verhaal over?
  • Wie is/zijn de hoofdpersonage(s) en wat zijn hun karaktereigenschappen?
  • Wat is het conflict? Wat staat hen in de weg?
  • Wat is de drijfveer van de personages?
  • Wat is de setting van het verhaal? Zo nodig met voorbeeld.

Beslis ook of je een fragment van een dialoog toevoegt. Dit is, mits toepasselijk, zowel een voorbeeld van jouw schrijfstijl en de sfeer van het verhaal als een manier om de synopsis aantrekkelijk te maken. Gebruik ook kortere zinnen tijdens spannende stukken van de synopsis, zoals het einde.

Zorg ervoor dat jouw synopsis niet langer dan twee A4tjes is. Hoewel het lastig is om een 200 paginatellend manuscript samen te vatten in maar twee bladzijdes, is het te doen als je voor jezelf duidelijk maakt wat de grote lijnen van het verhaal zijn. Laat onnodige details weg en laat sommige plotlijnen open om de interesse van de redacteur of agent te wekken. Eén alinea per hoofdstuk is over het algemeen genoeg.

Door: Reinoud Schaatsbergen

Bron: Schrijvenonline Tips

Schrijfprobleem #12 Te veel variatie in dialogen

Een zekere mate van variatie is vaak een must in geschreven teksten, maar op één vlak kun je variatie beter vermijden: dialoogaanduidingen.

Als je iemand face-to-face spreekt, zal veel van de communicatie non-verbaal verlopen. Je maakt gezichtsuitdrukkingen of gebaren en sommige woorden spreek je net iets anders uit om er een bepaalde betekenis aan te geven. Als schrijver kun je bij lange na niet elke non-verbale uitdrukking aan de lezer tonen. Doe je dat wel, dan heeft dat doorgaans een hilarisch effect, wat meestal niet positief is.

‘Kom je nou naar bed?’ gaapt Sanne.
‘Ga maar alvast slapen,’ snauwt Maarten.
‘Het kan ook nooit eens op een pleziertje uitdraaien, hè?’ verzucht Sanne.

Het bovenstaande voorbeeld is nog maar een fragment van het probleem waar veel schrijvers mee kampen. De dialoog klinkt perfect in je gedachten, maar op papier lijkt het alsof er een orkest aan vreemde geluiden door de slaapkamer galmt. We lezen dat personages blèren, lispelen, uitbrengen, mummelen, enzovoorts. De meeste aanduidingen zouden een echte dialoog erg vreemd maken. Stel je eens voor hoe iemand drie zinnen achterelkaar zucht of hardop lacht. De eerste optie is lichamelijk zo goed als onmogelijk en de tweede zou een onverstaanbaar geblaat als gevolg hebben.

Zeggen is een uitstekend Nederlands woord dat exact laat weten wat er gebeurt. Hoe het personage haar woorden uitspreekt is doorgaans wel af te leiden uit de context. Bovendien leest het woord zeggen erg snel weg. Lezers zijn gewend aan het woord en zullen dus met een oogopslag begrijpen wat er gebeurt. Het gebruiken van synoniemen om variatie toe te voegen werkt dus averechts, want het vertraagt het lezen.

Overigens hoef je niet altijd een dialoogaanduiding te gebruiken. Soms maakt een bepaalde actie van een personage duidelijk dat zij aan het woord is, of is het vanwege de setting logisch wie er praat. Lees hieronder hetzelfde voorbeeld, maar dan zonder de wisselende dialoogaanduidingen:

 ‘Kom je nou naar bed?’ Sanne rekt zich hoorbaar uit.
Maarten zit voorover gebogen naar zijn computerscherm te turen. ‘Ga maar alvast slapen,’ zegt hij.
Sanne zucht. ‘Het kan ook nooit eens op een pleziertje uitdraaien, hè?’

Zet bovendien een dialoogaanduiding altijd na de eerste gesproken zin als een personage aan het woord is. Het is namelijk niet fijn om pas na tien gesproken zinnen erachter te komen wie er aan het praten is. In het ergste geval moet de lezer het hele stuk opnieuw lezen omdat hij dacht dat er iemand anders sprak.

Ben je er niet zeker van of je te veel of juist te weinig aanduidingen gebruikt, lees je verhaal dan hardop voor en luister hoe het klinkt.

Bron: Schrijvenonline #12

Schrijfprobleem #11 Verkeerd gebruik van scènes

Het schrijfprobleem van deze week is: te korte scènes schrijven om de aandacht van de lezer te behouden.

Je kent het vast wel: boeken die meer dan vijftig hoofdstukken hebben, maar minder dan driehonderd pagina’s tellen. De lezer krijgt dan al snel hoofdstukken van minder dan vijf pagina’s voorgeschoteld, waar nauwelijks een scène met alles erop en eraan in past. Het gevolg is dat je geen scènes schrijft, maar incidenten. Vaak staan deze incidenten bol van actie, alleen maar om de aandacht van de lezer te behouden.

Te veel actie verveelt. Het is misschien nog saaier om te lezen dan pagina’s aan achtergrondverhaal, omdat de meeste scènes voorspelbaar worden. Als je een hoofdpersonage hebt die in elke scène in een ruzie terechtkomt, dan zal de lezer opgelucht ademhalen zodra er een rustig moment in het verhaal komt. Als dan voor de zoveelste keer een ruzie losbarst, ervaart de lezer geen spanning meer, maar de bittere nasmaak van het cliché.

Neem dus de tijd. Wees niet bang voor hoofdstukken die langer dan tien pagina’s zijn. Het blijft verstandig om scènes middenin het conflict te laten beginnen, maar dat betekent niet dat er geen rustmomenten in de scènes plaats kunnen vinden. Besef dat een scène in feite een miniplot is met begin, kern en climax, met een protagonist en antagonist en het conflict dat tussen hen speelt.

Wees dus niet bang dat je de aandacht van de lezer verliest. Zodra elke scène een conflict heeft dat de aandacht van de lezer trekt, kun je de tijd nemen om de lezer onder te dompelen in het verhaal. Heb je scènes die geen conflict bevatten, schrap ze dan. Elke scène moet bijdragen aan de conclusie van het verhaal. Bedenk dus bij het schrijven van een scène niet wat er in die scène moet komen, maar wat het doel ervan is en hoe het de plot en de personages verder ontwikkelt.

Bron: Schrijvenonline #11

Schrijfprobleem #10 De les lezen

Iedereen heeft wel eens de behoefte om zijn of haar mening te uiten over een maatschappelijk onderwerp, of bepaald gedrag waar diegene zich aan stoort. Gebruik dit niet als doel voor een verhaal, want dan loop je het risico dat de lezer het gevoel heeft dat je hem de les leest.

Niemand houdt ervan om de les gelezen te krijgen, zelfs niet als het door je ouders of door je leraren op school werd gedaan (in het laatste geval betaal je er zelfs voor). Je gevoel zegt dat je iets verkeerd hebt gedaan en je lichaam schiet in de verdedigende houding. Logischerwijs is dat niet de reactie die je bij de lezer wil oproepen.

Het overgrote deel van het lezerspubliek leest boeken om zich te vermaken. Ze willen avontuur, willen ontroerd worden of willen spanning voelen die ze normaal gesproken niet kunnen ervaren. Als mensen geïnformeerd willen worden lezen ze een biografie. Maar ook in die vorm moet je als auteur zorgen dat de tekst hapklaar is en in zekere mate de lezer vermaakt.

Veel auteurs denken fictie te kunnen gebruiken als een manier om hun mening over te brengen. Het hoofdpersonage heeft een sterke mening en grijpt elke kans aan om die te laten klinken. Vaak is dit niks anders dan de mening van de auteur zelf, en lezers doorzien dat gelijk. Omzeil dit door het verhaal vermakelijk te maken. Verweef het thema dat je wil aansnijden in een aangrijpend verhaal, zodat lezers jouw mening in de eerste plaats zullen verbinden aan de gebeurtenissen in het verhaal. Zodra dat gebeurt, heb je ze aan het denken gezet en dat is precies wat je wilt bereiken.

Als je verhaal goed genoeg is, zullen lezers er na het lezen over na blijven denken of erover discussiëren met kennissen. Hoewel het standpunt dat je naar voren wilde brengen dan vooral in verband wordt gebracht met het verhaal, is de kans groot dat de lezers het ook op de echte wereld gaan betrekken. In dat geval voelen ze zich niet direct aangesproken, maar zijn ze wel vermaakt en geïnformeerd. Wat wil je nog meer?

Bron: Schrijvenonline #10

Schrijfprobleem #9 Teveel uitleg geven

Sommige schrijvers hebben de neiging om alles aan hun lezers uit te leggen, uit angst dat die de plot niet begrijpen. Dit is niet alleen het geval als schrijvers uitgebreid de voorgeschiedenis van hun personages uitleggen, maar ook als ze te lang doen over de introductie van hun scènes.

Soms is het beschrijven van de voorgeschiedenis of historie van jouw verhaal (of de wereld in jouw verhaal) noodzakelijk. Dat is niet te ontkennen. Maar als je dit standaard aan het begin van je hoofdstukken doet, loop je het risico de lezer te vervelen. De lezer wil namelijk actie en conflict om in het verhaal gezogen te worden, niet ellenlange pagina’s met uitleg.

Bekijk het ook op kleinere schaal: als je een scène introduceert met het hoofdpersonage dat wakker wordt, of naar de bushalte loopt, of überhaupt iets doet dat geen conflict teweeg brengt, vraag jezelf dan af of dat fragment wel noodzakelijk is voor de plot. Zo niet, dan kun je het stuk negen van de tien keer schrappen. Het wordt schrijvers niet voor niks aangeraden elke scène middenin de actie te laten beginnen. Achtergrondinformatie kun je vervolgens subtiel in de scène verweven, bijvoorbeeld door middel van dialoog, of toevoegen op een later moment.

Een goed voorbeeld hiervan is het boek Duin van Frank Herbert. In dit sciencefiction verhaal is er sprake van een totaal ander universum dan dat wij kennen. De auteur start het verhaal echter met conflict, waardoor de uitleg van dat universum voorlopig niet van belang is. Pas zodra de lezer absoluut nadere informatie van de wereld nodig heeft om de plot te begrijpen, legt Herbert het uit. Zo houd je de lezer geïnteresseerd omdat je de juiste informatie geeft op het moment dat het nodig is.

Bron: Schrijvenonline #9